پارسا فلاح
میزان مصرف سولفات مس در کشاورزی، به هدف استفاده و نوع محصول بستگی دارد. برای اهداف حفاظتی، فرمول رایج بوردو ۱۰-۱۰-۱۰۰ استفاده میشود. در صورت کمبود مس تایید شده در خاک، میتوان ۳ تا ۶ پوند عنصر مس در هر آکر را بهصورت خاکی مصرف کرد. این مقادیر دقیق و سایر نکات مربوط به محلولپاشی برگی و محدودیتهای مصرف، در ادامه بیان خواهد شد. پس تا انتها همراه ما باشید.
سولفات مس در بخش کشاورزی دو کارکرد اصلی دارد: نقش حفاظتی بهعنوان قارچکش و باکتریکش چندسایتی و نقش تغذیهای بهعنوان منبع تأمین عنصر مس. علاوهبر این، در بعضی شرایط خاص نیز بهعنوان پوشش محافظ یا کاهشدهنده بار آلودگی سطحی به کار میرود. بهطور خلاصه، مهمترین کاربردها عبارتند از:
بیشتر بخوانید: سولفات مس در کشاورزی
یکی از مهمترین سوالات کشاورزان این است که میزان مصرف سولفات مس در کشاورزی دقیقاً چقدر باید باشد. این موضوع به هدف استفاده (حفاظتی یا تغذیهای) و همچنین نوع محصول بستگی دارد. اگر میزان مصرف سولفات مس در کشاورزی بیشازحد باشد، خطر سوزندگی برگها و انباشت مس در خاک وجود دارد؛ و اگر کمتر از نیاز باشد، تأثیرگذاری لازم را نخواهد داشت. در ادامه، مواردی که برای تعیین میزان مصرف سولفات مس در کشاورزی باید در نظر بگیرید را بیان خواهیم کرد.
برای اهداف حفاظتی، رایجترین فرمول، بوردو 10–10–100 است. در شرایطی که بافتها حساستر هستند (مثل اوایل بهار)، از فرمولهای رقیقتر مانند 8–8–100 استفاده میشود تا ریسک سوختگی کاهش یابد. حجم اسپری معمولاً 100 تا 200 گالن در هر آکر (معادل حدود 935 تا 1870 لیتر در هر هکتار) است و باید تا آستانه چکیدن روی اندام گیاه پاشیده شود.
در صورتی که آزمون خاک نشان دهد باغ یا مزرعه با کمبود مس مواجه است، میتوان از کوددهی خاکی استفاده کرد. میزان توصیهشده برای عنصر مس، معمولاً بین 3 تا 6 پوند در هر آکر (معادل حدود 3.3 تا 6.7 کیلوگرم در هکتار) است. از آنجا که سولفات مس پنجآبه حدود 25 درصد مس خالص دارد، این مقدار برابر است با 12 تا 24 پوند سولفات مس پنجآبه در هر آکر (معادل حدود 13 تا 27 کیلوگرم در هکتار).
اگر کمبود مس در برگها تایید شود، محلولپاشی با دوز بسیار پایین توصیه میشود. نرخ متعارف عنصر مس برای محلولپاشی حدود 0.1 تا 0.3 پوند در هر آکر است. باید توجه داشت که اگر دوز بیش از 0.15 پوند در هر نوبت باشد، احتمال سوختگی برگها بالا میرود. بنابراین بهتر است دوز بهصورت تقسیمشده در چند مرحله مصرف شود و همیشه از حجم آب کافی استفاده شود.
در اتحادیه اروپا، برای جلوگیری از انباشت بیشازحد مس در خاک، سقف مصرف سالانه بهطور متوسط 4 کیلوگرم مس در هر هکتار تعریف شده است (در بازه 7 ساله، مجموعاً 28 کیلوگرم). هرچند این مقدار مربوط به مس فلزی است نه وزن سولفات مس، اما تصویر روشنی از ضرورت مدیریت میزان مصرف سولفات مس در کشاورزی ارائه میدهد.
جدول زیر هرآنچه که در بالا برای میزان مصرف سولفات مس در کشاورزی گفتیم را بهطور خلاصه نشان میدهد. همچنین لازم است یادآوری کنیم که هر پوند (lb) حدود ۴۵۳ گرم است و هر گالن آمریکایی (gal) تقریباً ۳٫۸ لیتر است.
| روش مصرف | میزان متعارف | زمان کاربرد | نکات مهم |
| اسپری بوردو (10-10-100) | حدود 10 کیلوگرم سولفات مس + 10 کیلوگرم آهک در 100 لیتر آب | فصل خواب تا ابتدای رشد (پاییز و اواخر زمستان) | محلول باید تازه آماده شود؛ اسپری پُرحجم تا آستانه چکیدن انجام شود. |
| اسپری بوردو رقیق (8-8-100) | حدود 8 کیلوگرم سولفات مس + 8 کیلوگرم آهک در 100 لیتر آب | اوایل بهار روی بافتهای حساستر | ریسک سوزندگی کمتر است؛ مناسب برای شرایطی که برگها در حال باز شدن هستند. |
| کوددهی خاکی | 12 تا 24 کیلوگرم سولفات مس پنجآبه در هر هکتار (معادل 3–6 کیلوگرم عنصر مس) | فقط در صورت تأیید کمبود مس از آزمایش خاک | در خاکهای قلیایی جذب کم است؛ بهتر است در خاکهای اسیدی استفاده شود. |
| محلولپاشی برگی | 50 تا 150 گرم عنصر مس در هکتار (معادل 200–600 گرم سولفات مس پنجآبه) | هنگام 50 تا 90 درصد گسترش برگ | دوز بالا باعث سوختگی میشود؛ بهتر است دوز تقسیم شود و حجم آب کافی باشد. |
اگرچه سولفات مس یکی از ابزارهای قدیمی و مؤثر کشاورزان است، اما باید توجه داشت که مصرف بیرویه آن میتواند مشکلات جدی ایجاد کند. دانستن این خطرات به شما کمک میکند تا استفادهای هدفمند، ایمن و پایدار از این ماده داشته باشید.
اولین خطر جدی، فیتوتوکسیسیته یا سوزندگی گیاه است. زمانی که غلظت یون مس آزاد بیشازحد بالا برود، برگها و حتی میوهها دچار سوختگی یا لکههای قهوهای میشوند. معمولاً این اتفاق زمانی رخ میدهد که محلول بوردو یا دیگر ترکیبات مسی با pH پایین تهیه شوند یا مقدار مصرف بیشازحد توصیه شده باشد. در شرایطی مثل هوای خنک و خشکشدن کند محلول روی برگها، احتمال بروز این مشکل بیشتر است. بههمین دلیل در ساخت بوردو از آهک استفاده میشود تا یون مس ایمنسازی شود.
دومین مشکل، انباشت مس در خاک است. کاربرد مداوم سولفات مس در طول سالهای متوالی میتواند باعث تجمع مس در لایههای سطحی خاک شود. این امر نهتنها برای گیاه مضر است، بلکه فعالیت میکروارگانیسمهای مفید خاک را هم کاهش میدهد.
سومین ریسک، آلودگی محیط زیست است. مس محلول برای موجودات آبزی بسیار سمی است و حتی مقادیر کم آن میتواند حیات آبزیان را تهدید کند. به همین خاطر نباید باقیمانده محلول سولفات مس به رودخانهها یا کانالهای آبیاری تخلیه شود. مدیریت پساب و شستوشوی تجهیزات، باید طبق دستورالعملهای زیستمحیطی انجام گیرد.
در نهایت، باید به ناسازگاریها توجه کرد. برخی کودها یا ادجوانتها (مواد کمکی یا افزودنیهایی که همراه سم یا کود در محلول اسپری استفاده میشوند تا اثر آنها بهتر شود)، بهویژه ترکیبات اسیدی، میتوانند آزادسازی یون مس را افزایش دهند و ریسک سوختگی را بیشتر کنند. همچنین ترکیب سولفات مس با گوگرد یا برخی فسفیتها توصیه نمیشود.
بیشتر بخوانید: خطرات سولفات مس
وقتی صحبت از انتخاب یک منبع مطمئن سولفات مس به میان میآید، کیفیت تولید اهمیت ویژهای پیدا میکند. شرکت آپادانا پارسه زنجان شیمی، یکی از تولیدکنندگان مطرح سولفات مس در ایران است که محصولات خود را بدون استفاده از اسید نیتریک تولید میکند؛ موضوعی که به بهبود کیفیت و کاهش ناخالصیها کمک شایانی میکند.
این شرکت توانایی تولید روزانه ۳۰ تن سولفات مس را دارد و محصولات خود را در سه گرید کریستالی، پودری و شکری عرضه میکند. علاوهبر این، محصول بردوفیکس نیز در سبد تولیدی این شرکت قرار دارد که یک ترکیب آماده بر پایه سولفات مس و آهک است و بهویژه برای مصارف کشاورزی در فصلهای پاییز و زمستان توصیه میشود.
اگر شما بهدنبال خرید سولفات مس با کیفیت بالا هستید، محصولات این شرکت میتواند گزینهای مطمئن باشد. همچنین برای سفارشهای بزرگ و صادراتی، امکان فروش عمده سولفات مس با شرایط ویژه وجود دارد.
سخن پایانی
در مجموع، دیدیم میزان مصرف سولفات مس در کشاورزی به هدف و شرایط بستگی دارد و نمیتوان برای همه محصولات یک نسخه واحد تجویز کرد. مهمترین اصل این است که همیشه آزمون خاک و برگ انجام شود، برچسب محصول ملاک قرار گیرد و مصرف بینیاز انجام نشود.
خیر! هر محصول، حساسیت و نیاز متفاوتی دارد؛ مثلاً در تاکستانها یا باغهای میوه، فرمول بوردو در مقیاسهای بالا و پرحجم بهکار میرود، در حالیکه برای سبزیها و صیفیجات معمولاً محلولپاشی با دوزهای بسیار پایینتر توصیه میشود. همیشه باید قبل از تصمیمگیری، برچسب محصول و آزمون خاک یا برگ را ملاک قرار دهید.
بهترین بازه معمولاً دوره خواب تا ابتدای رشد گیاه است، زیرا در این زمان خطر سوزندگی کمتر بوده و اثر حفاظتی بیشتری ایجاد میشود. البته اگر هدف اصلاح کمبود مس باشد، محلولپاشی باید در زمان گسترش ۵۰ تا ۹۰ درصدی برگها انجام شود تا جذب بهینه اتفاق بیفتد. انتخاب زمان دقیق، بسته به شرایط اقلیمی و نوع محصول، بسیار مهم است.
