پارسا فلاح
در دستگاه‌های تقطیر مسی، واکنش فلز مس با ترکیبات گوگردی و اسیدهای موجود در بخارات گیاهی، می‌تواند باعث تشکیل رسوبات آبی، سبز و فیروزه‌ای شود. سولفات مس در تقطیر بخشی از همین نمک‌های مس است و نباید به‌صورت فیزیکی وارد عرق نهایی شود؛ بنابراین تمیزکاری منظم قطعات مسی اهمیت زیادی دارد. در ادامه، علت تشکیل این رسوبات، نقش مس در بهبود کیفیت عرقیات، تفاوت مس فلزی با نمک‌های مس و روش صحیح تمیزکردن دستگاه را بررسی می‌کنیم.
استفاده از مس در ساخت دیگ‌ها و برج‌های تقطیر، فقط یک سنت قدیمی نیست و از نظر مراجع علمی هم کاملاً معتبر است. در واقع مس به سه دلیل در تجهیزات تقطیر استفاده می‌شود:
بسیاری از کاربران با دیدن رنگ آبی داخل لوله‌ها می‌پرسند دلیل تشکیل سولفات مس در تقطیر چیست؟ واقعیت این است که مس در محیط اسیدی، مرطوب و داغ، واکنش‌های پیچیده‌ای نشان می‌دهد:
اطلاع‌رسانی فقط برای اعضای لیست ویژه – تخفیف‌ها محدودن!
برای اینکه بخار بیشترین تماس را با فلز مس داشته باشد، سازندگان حرفه‌ای از قطعاتی به نام هلمت (کلاهک پیازی‌شکل) و ستون ویگرو (لوله‌ای با برجستگی‌های داخلی) استفاده می‌کنند. قرار گرفتن این قطعات در مسیر صعود بخار، دو فایده بزرگ دارد:
یکی از بزرگ‌ترین سردرگمی‌ها میان تولیدکنندگان عرقیات، عدم تمایز بین فلز مس و نمک‌های مس است. بیایید این موضوع را یک بار برای همیشه شفاف کنیم:
بلعیدن نمک‌های فیروزه‌ای‌رنگ مس، سمی است و می‌تواند باعث مشکلات گوارشی و آسیب به کبد شود. اما خبر خوب اینکه، سولفات مس تبخیر نمی‌شود. از نظر علم ترمودینامیک، نقطه ذوب و جوش سولفات مس بسیار بالاست (بیشتر از ۶۵۰ درجه سانتی‌گراد). از آنجا که دمای دستگاه تقطیر شما معمولاً حول و حوش ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد می‌چرخد، این نمک‌های فیروزه‌ای به هیچ وجه نمی‌توانند همراه با بخار بالا بروند و صرفاً روی دیواره‌های داخلی و داخل دیگ باقی می‌مانند.
طبق تحقیقات آزمایشگاهی، غلظت مس در عرقیاتی که با دستگاه‌های استاندارد تقطیر می‌شوند، بین ۰.۱ تا ۰.۵ میلی‌گرم در لیتر است که بسیار پایین‌تر از حد مجاز سازمان جهانی بهداشت (۲ میلی‌گرم در لیتر) خواهدبود.
بیشتر بخوانید: خواص کات کبود در طب سنتی
برای اینکه خیالتان راحت باشد، بهتر است اقدامات ذیل را انجام بدهید:
برای اینکه درک بهتری از اهمیت مس داشته باشیم، در جدول زیر عملکرد سه فلز رایج در ساخت دستگاه‌های تقطیر را در برابر گازهای مخرب مقایسه کرده‌ایم:
| جنس دستگاه تقطیر | توانایی جذب بوی بد (حذف گوگرد) | مقاومت در برابر زنگ‌زدگی و اسید | تاثیر بر کیفیت عطر و طعم نهایی |
| مس | بسیار عالی (واکنش شیمیایی با گوگرد) | نیازمند شستشو و تمیزکاری مداوم | بهبود چشمگیر (افزایش تولید استرهای معطر) |
| استیل ۳۰۴/۳۱۶ | صفر (هیچ واکنشی با گوگرد نمی‌دهد) | فوق‌العاده مقاوم، ضدزنگ و بهداشتی | خنثی (طعم‌های بدبو را عبور می‌دهد) |
| آلومینیوم | صفر (ناتوان در تصفیه بخار) | بسیار ضعیف (توسط اسید گیاهان خورده می‌شود) | طعم فلزی می‌دهد و برای سلامتی مضر است |
امروزه بسیاری از تولیدکنندگان حرفه‌ای، دیگ پایینی را از جنس استیل ۳۰۴ می‌سازند تا مقاومت بالایی داشته باشد، اما مسیر خروج بخار (هلمت، ویگرو و کندانسور) را تماماً از مس می‌سازند تا بخار به بهترین شکل تصفیه شود.
اشتباه رایج میان برخی کاربران این است که می‌گویند: لایه سیاه رنگِ داخل لوله‌ها را نشویید تا دستگاه بهتر کار کند؛ اما این خطای بزرگ علمی است. زمانی که مس با گوگرد واکنش می‌دهد و لایه سیاه و متعاقب آن رنگ فیروزه‌ای تشکیل می‌شود، در واقع ظرفیت مس در آن ناحیه پر شده است. اگر این رسوبات را تمیز نکنید، بخار جدید نمی‌تواند با مس خالص زیرین تماس پیدا کند و در نتیجه، دستگاه خاصیت تصفیه‌کنندگی خود را از دست می‌دهد.
برای احیای فلز مس و پاک کردن رسوبات و سولفات مس در تقطیر، از روش‌های زیر استفاده کنید:
چه از سرکه استفاده کنید و چه از جوهر لیمو، واکنش این اسیدها با مس، نمک‌های جدیدی تولید می‌کند. بنابراین بلافاصله پس از برق افتادن مس، باید قطعات را با آب گرم فراوان و مایع ظرفشویی بشویید و خشک کنید تا هیچ ردی از اسید و نمک روی دیواره‌ها نماند.
سخن پایانی
استفاده از تجهیزات مسی، رازِ رسیدن به عرقیات شفاف، خوش‌عطر و فاقد بوی ترشیدگی است. تشکیل رنگ‌های آبی و ایجاد سولفات مس در تقطیر، به هیچ وجه نشانه خرابی دستگاه شما نیست، بلکه سندی شیمیایی است که ثابت می‌کند دستگاه شما توانسته گازهای سمی و گوگردی را به دام بیندازد.
از آنجا که این نمک‌ها در دمای تقطیر تبخیر نمی‌شوند، جای نگرانی برای سلامتی وجود ندارد؛ به شرط آنکه پس از پایان کار، با استفاده از اسیدهای ملایم و آبکشی فراوان، فلز مس را برق بیندازید تا برای تقطیرِ بی‌نقصِ بعدی آماده شود.
از مصرف خوراکی محصول خودداری کنید و دستگاه را رسوب‌زدایی کرده و عرق آلوده را مجدداً تقطیر کنید.
بله تا حدودی! توری مسی می‌تواند بخشی از ترکیبات گوگردی و بوی نامطلوب را جذب کند، اما کارایی آن به اندازه قطعات یا برج تمام‌مسی نیست.
