پارسا فلاح
ترکیب سولفات مس و آهک همان محلول بردو است که به‌عنوان یک قارچ‌کش حفاظتی برای کنترل طیف گسترده‌ای از قارچ‌ها و باکتری‌های بیماری‌زا در باغات استفاده می‌شود. ساخت این قارچ‌کش چالش‌های زیادی دارد و ترکیب نادرست آن، می‌تواند باعث لخته‌شدن محلول، گیاه‌سوزی یا گرفتگی نازل سم‌پاش شود. برای آموزش گام به گام تولید، نسبت‌های استاندارد و بهترین زمان استفاده از این ترکیب برای حفاظت از باغات و مزارع، تا انتها همراه ما باشید.
وقتی سولفات مس را با آهک هیدراته و آب مخلوط می‌کنیم، شبکه شیمیایی جدیدی تشکیل می‌شود که خواص بی‌نظیری برای محافظت از گیاهان دارد. مس به تنهایی یک فلز سنگین و به‌شدت سمی برای قارچ‌ها و باکتری‌هاست، اما اگر به تنهایی روی درخت پاشیده شود، بافت زنده گیاه را می‌سوزاند.
در ترکیب سولفات مس و آهک، آهک نقش ایمن‌کننده را بازی می‌کند تا مس بدون آسیب رساندن به درخت، عوامل بیماری‌زا را نابود کند. استفاده از این ترکیب، مزایای فوق‌العاده‌ای برای باغداران دارد که در ادامه به مهم‌ترین آن‌ها اشاره می‌کنیم:
برای تهیه ترکیب آهک و سولفات مس، علاوه‌بر تهیه مواد اولیه مرغوب، باید در انتخاب ظروف و ابزار کار به‌شدت دقت کنید، چون مس خاصیت خورندگی بالایی دارد و تماس آن با ظروف فلزی باعث واکنش شیمیایی و خراب شدن محلول می‌شود. در مجموع باید مواد و وسایل زیر را پیش از شروع کار آماده کنید:
در ادبیات کشاورزی و منابع علمی، فرمول این ترکیب معمولاً با سه عدد که با خط‌تیره از هم جدا شده‌اند (مانند ۱۰۰-۸-۸) نشان داده می‌شود. عدد اول نشان‌دهنده وزن سولفات مس (به پوند)، عدد دوم وزن آهک (به پوند) و عدد سوم حجم آب (به گالن) است. (هر گالن معادل حدود ۳.۷۸ لیتر و هر پوند حدود ۴۵۰ گرم است).
غلظت این محلول بسته به نوع بیماری و زمان سمپاشی متفاوت خواهد بود. در جدول زیر، رایج‌ترین فرمول‌های استاندارد را مشاهده می‌کنید:
| نوع کاربرد و بیماری | فرمول استاندارد | سولفات مس مورد نیاز | آهک هیدراته مورد نیاز | حجم آب |
| سمپاشی زمستانه (رایج‌ترین ترکیب) | ۱۰۰-۸-۸ | ۸ پوند (حدود ۳.۶ کیلوگرم) | ۸ پوند (حدود ۳.۶ کیلوگرم) | ۱۰۰ گالن (حدود ۳۸۰ لیتر) |
| کنترل پیچیدگی برگ هلو | ۱۰۰-۴-۴ | ۴ پوند | ۴ پوند | ۱۰۰ گالن |
| کنترل شانکر باغات گردو | ۱۰۰-۴-۶ | ۶ پوند | ۴ پوند | ۱۰۰ گالن |
| کنترل سفیدک سطحی سیب‌زمینی | ۱۰۰-۱۰-۱۰ | ۱۰ پوند | ۱۰ پوند | ۱۰۰ گالن |
| سمپاشی گیاهان حساس در طول رشد | ۱۰۰-۲۴-۸ | ۸ پوند | ۲۴ پوند (آهک بسیار بیشتر) | ۱۰۰ گالن |
اگر می‌خواهید مقدار کمی در حد یک گالن (حدود ۴ لیتر) از فرمول ۱۰۰-۱۰-۱۰ بسازید، کافی است ۳.۳ قاشق غذاخوری سولفات مس را با ۱۰ قاشق غذاخوری آهک هیدراته مخلوط کنید.
یکی از سوالات همیشگی کشاورزان در زمان ساخت ترکیب سولفات مس و آهک، انتخاب نوع آهک است. در بازار دو نوع آهک زنده (CaO) و آهک هیدراته ( ) وجود دارد که هر دو قابل استفاده هستند، اما رفتار متفاوتی دارند.
آهک زنده نیاز به فرآیند آب‌انداختن (Slaking) دارد؛ یعنی وقتی به آن آب اضافه می‌کنید، واکنش شدیداً گرمازایی رخ می‌دهد که آب را به جوش آورده و گازهای خطرناکی تولید می‌کند. این کار نیاز به تجربه، ظروف خاص و احتیاط بسیار بالایی دارد. به‌همین دلیل، توصیه قطعی ما به باغداران استفاده از آهک هیدراته (آب‌مرده) است.
این آهک آماده مصرف بوده و خطر سوختگی حرارتی ندارد. فقط دقت کنید پودر آهک کاملاً تازه باشد؛ آهکی که مدت‌ها در معرض هوا مانده و کربناته شده است، برای ساخت این محلول بی‌فایده خواهد بود.
تهیه اصولی این قارچ‌کش نیازمند دقت در مراحل است. اگر می‌خواهید ترکیب سولفات مس و آهک بالاترین کارایی را داشته باشد و به تجهیزات شما آسیبی نرساند، مراحل زیر را اجرا کنید:
قانون طلایی این است که مواد هرگز نباید به‌صورت خشک با هم مخلوط شوند و هر یک باید ابتدا در آب رقیق شوند. روش صحیح این است که محلول رقیق مس و شیر آهک را همزمان در ظرف سوم بریزید، یا اینکه محلول سولفات مس را بسیار آرام و قطره‌قطره به شیر آهک اضافه کنید.
اما نکته مهم اینکه هرگز محلول غلیظ سولفات مس را به آهک اضافه نکنید و هرگز شیر آهک را روی محلول مس نریزید. عدم رعایت این ترتیب باعث می‌شود ترکیب شما فورا دوفاز شده و لخته‌های درشتی تشکیل شود.
این ترکیب سم پیشگیرانه است، نه یک داروی درمانی؛ یعنی باید پیش از بیدار شدن هاگ قارچ‌ها و نفوذ آن‌ها به بافت گیاه، روی تنه درختان قرار بگیرد.
استفاده از سموم کشاورزی مثل ترکیب سولفات مس و آهک، نیازمند رعایت پروتکل‌های بهداشتی است تا سلامت باغدار و محیط زیست به خطر نیفتد:
ترکیب سولفات مس و آهک یک محصول تازه مصرف است و برخلاف سموم کارخانه‌ای، قابلیت انبارداری ندارد. این محلول باید حداکثر ظرف ۲۴ ساعت پس از ساخت، روی درختان پاشیده شود. در بسیاری از منابع علمی روی این مطلب تاکید شده که این مخلوط به‌سرعت ته‌نشین می‌شود، بنابراین باید حین عملیات سمپاشی دائماً هم زده شود.
از نظر ساختاری در دمای ۲۵ درجه سانتی‌گراد، محلول پس از ۱۶ ساعت کیفیت خود را از دست داده و ساختار شیمیایی آن تغییر می‌کند؛ اما با تغییر درجه دما و قرار گرفتن در هوای سرد (۹ درجه)، این زمان تا ۶ روز افزایش پیدا می‌کند.
اما در صورتی که مجبور باشید محلول را برای روز بعد نگه دارید، می‌توانید به‌ازای هر پوند مس که در ترکیب استفاده کرده‌اید، مقدار بسیار کمی شکر (حدود ۰.۱ گرم در لیتر) به مخزن اضافه کنید. در این صورت، شکر از تشکیل کریستال‌های درشت مس جلوگیری کرده و ماندگاری محلول را تا حدی افزایش می‌دهد.
بیشتر بخوانید: فواید سم بردوفیکس
امروزه محصولات آماده‌ای با نام بردوفیکس (Fixed Copper) در بازار وجود دارند که دردسرهای ساخت خانگی را ندارند. اما سوال اینجاست که کدام یک می‌تواند برای سمپاشی انتخاب بهتری باشد؟
بردوفیکس‌های آماده کاربری بسیار آسان‌تری دارند و برای سم‌پاشی‌های بهاره انتخاب مطمئن‌تری هستند؛ چون فرمولاسیون آن‌ها از قبل آماده شده و در صورت مصرف طبق دستور، احتمال خطا در ترکیب و در نتیجه گیاه‌سوزی کمتر است. از طرف دیگر، تهیه ترکیب بردو با سولفات مس و آهک به دقت بیشتری در انتخاب مواد، نسبت ترکیب و آماده‌سازی نیاز دارد و کوچک‌ترین خطا می‌تواند روی عملکرد محلول تأثیر بگذارد.
البته انتخاب بردوفیکس آماده باکیفیت هم اهمیت زیادی دارد. بردوفیکس آپادانا پارسه زنجان شیمی با فرمولاسیون آماده، گزینه‌ای مناسب برای محلول‌پاشی باغات و مزارع هستند. آماده‌بودن محصول باعث می‌شود بدون دردسر اندازه‌گیری و ترکیب چند ماده، محلول موردنیازتان را تهیه و استفاده کنید. همچنین کیفیت و یکنواختی محصول در هر بار مصرف، کنترل بیشتری روی فرآیند سمپاشی ایجاد می‌کند.
سخن پایانی
اگر قصد دارید این ترکیب قدرتمند را خودتان در باغ بسازید، باید بدانید کیفیت کات‌کبود، تضمین‌کننده سلامت درخت شماست. استفاده از سولفات مس‌های بی‌کیفیت و حاوی فلزات سنگین، نتیجه‌ای جز مسمومیت خاک نخواهد داشت.
سولفات مس تولیدی شرکت آپادانا پارسه زنجان شیمی، با تکیه بر تکنولوژی نوین و حذف کامل ناخالصی‌ها، کریستال‌هایی با خلوص خیره‌کننده هستند که می‌توانند در ساخت استاندارترین و مؤثرترین محلول بردوی ممکن برای محافظت از سرمایه‌های باغ شما مناسب باشند.
خیر! محلول بردو به‌دلیل حضور آهک، دارای خاصیت به شدت قلیایی است. مخلوط کردن آن با اکثر کودهای کشاورزی و سموم حشره‌کش، باعث شکسته شدن ساختار شیمیایی آن‌ها، ایجاد رسوب سخت و بی‌اثر شدن کامل سموم می‌شود.
احتمالاً دو خطای بزرگ رخ داده است: یا آهک مصرفی شما کهنه و کربناته بوده و خاصیت خود را از دست داده و یا غلظت سولفات مس در مخزن بسیار پایین‌تر از حد استاندارد بوده است. در هر دو حالت، ترکیب به درستی تشکیل نشده و خاصیت محافظتی و چسبندگی لازم برای مقاومت در برابر باران‌های زمستانه را نخواهد داشت.
