پارسا فلاح
تفاوت بردوفیکس و اکسی کلرور مس در نوع فرمولاسیون، نحوه آزاد شدن یون مس و زمان مصرف آن‌هاست؛ بردوفیکس بهدلیل وجود آهک، پوشش چسبنده‌تر و ماندگارتری دارد و بیشتر برای سمپاشی‌های زمستانه و پیش‌فصل استفاده می‌شود. در مقابل، اکسی کلرور مس، یک مس تثبیت‌شده (Fixed copper) است که یون مس را آهسته‌تر آزاد می‌کند و معمولاً برای مصرف پیشگیرانه در طول فصل رشد ایمن‌تر است. اگر می‌خواهید بدانید دقیقاً در چه شرایطی کدام‌یک انتخاب بهتری است، در ادامه همراه ما باشید.
بردوفیکس نسخه‌ی تجاری و آماده‌ی مخلوط بردو (Bordeaux mixture) است؛ مخلوطی که سال‌ها پیش در منطقه بردو فرانسه برای کنترل بیماری‌های قارچی انگور معرفی شد. پایه این مخلوط، ترکیب سولفات مس به‌علاوه‌ی آهک در آب است. آهک کمک می‌کند محلول اسیدی و سوزاننده نباشد و یک لایه نسبتاً پایدار و چسبنده روی شاخه و برگ تشکیل شود.
بردوفیکس یک قارچ‌کش و باکتری‌کش تماسی و محافظتی است؛ یعنی روی سطح گیاه می‌نشیند و جلو جوانه زدن اسپور و رشد قارچ را می‌گیرد. این محلول بیشتر برای پیشگیری استفاده می‌شود، نه این‌که بیماری پیشرفته را درمان کند.
اطلاع‌رسانی فقط برای اعضای لیست ویژه – تخفیف‌ها محدودن!
اکسی کلرور مس (Copper oxychloride) یک ماده مؤثره‌ی معدنی است که در بسیاری از قارچ‌کش‌های تجاری دنیا دیده می‌شود؛ معمولاً به شکل پودر وتابل (WP) با درصدی از مس فلزی. این ترکیب در دسته‌ی fixed copperها قرار می‌گیرد؛ یعنی مس در آن به شکل نسبتاً کم‌حل‌شونده تثبیت شده و به‌تدریج روی سطح گیاه یون مس آزاد می‌کند.
در راهنمای دانشگاهی کرنل و منبع دیگر آمده است:
حالا برویم سراغ اصل ماجرا، یعنی بررسی تفاوت بردوفیکس با اکسی کلرور مس از نظر ساختار، کاربرد و رفتار در مزرعه.
در مقالات فنی و بروشورهای آموزشی گفته شده که در مخلوط بردو، مس به‌صورت کمپلکس با آهک روی گیاه می‌نشیند. حضور آهک باعث می‌شود محلول، هم برای گیاه نسبت به سولفات مس خالص کم‌خطرتر باشد و هم روی سطح برگ و شاخه یک لایه‌ی چسبنده و نسبتاً ماندگار تشکیل دهد. به‌همین دلیل، بردوفیکس در بسیاری از برنامه‌های سمپاشی زمستانه و اوایل فصل جایگاه ویژه‌ای دارد.
در مقابل در تفاوت بردوفیکس با اکسی کلرور مس باید بگوییم که اکسی کلرور مس یک نمک معدنی مسی تثبیت‌شده است. این ترکیب نسبت به بعضی دیگر از مس‌ها، یون مس را آهسته‌تر و پیوسته‌تر آزاد می‌کند. از نظر ساختاری خبری از آهک نیست، اما فرمولاسیون تجاری آن معمولاً حاوی مواد کمکی (مثل مرطوب‌کننده، پخش‌کننده و…) است تا در آب بهتر پخش شود و روی سطح گیاه بنشیند.
از دید یک باغدار یا گلخانه‌دار، مهم‌ترین بخش تفاوت بردوفیکس و اکسی کلرور مس در این سوال است: «در عمل، چه موقع بردوفیکس مناسب‌تر است و چه موقع، اکسی کلرور مس؟» در پاسخ، اول باید چند اصل مشترک را یادآوری کنیم:
حال به تفاوت بردوفیکس با اکسی کلرور مس از نظر کاربرد و زمان مصرف می‌رسیم:
بیشتر بخوانید: بردوفیکس در پاییز
از نظر تئوری ممکن است قیمت هر لیتر بردوفیکس از بعضی فرمول‌های اکسی کلرور مس بالاتر باشد؛ اما برای مقایسه اقتصادی باید درنظر بگیرید که اگر بردوفیکس در برنامه‌ی زمستانه، یک‌بار پوشش قوی روی درختان ایجاد کند و نیاز به تکرار مصرفش در طول فصل رشد کمتر باشد، عموما به‌صرفه‌تر می‌شود. در واقع در بحث قیمت، تفاوت بردوفیکس و اکسی کلرور مس را باید در قالب هزینه کل برنامه سمپاشی + ریسک و کارایی دید.
در بررسی تفاوت بردوفیکس با اکسی کلرور مس، باید بدانید که مزیت‌های بردوفیکس عبارتند از:
مزیت‌های اکسی کلرور مس، عبارتند از:
در واقع، تفاوت بردوفیکس با اکسی کلرور مس بیشتر شبیه تفاوت لباس زمستانی ضخیم و لباس بین‌فصل است؛ هرکدام جای خودش را دارد. جدول مقایسه بردوفیکس و اکسی کلرور مس در ذیل آمده است:
| معیار | بردوفیکس | اکسی کلرور مس | نکته برای انتخاب |
| نقش اصلی | قارچ‌کش/باکتری‌کش تماسی، بیشتر برای پیشگیری | قارچ‌کش/باکتری‌کش تماسی، بیشتر پیشگیرانه | هیچ‌کدام درمان سیستمیک نیستند |
| زمان‌های رایج مصرف | زمستانه، پاییز، اوایل بهار قبل از رشد شدید برگ | در طول فصل رشد، طبق برچسب محصول | مرحله رشد گیاه خیلی مهم است |
| ماندگاری در برابر باران | معمولاً ماندگاری خوب، مناسب برنامه‌های زمستانه | ماندگاری مناسب، بسته به فرمولاسیون برند | برچسب و تجربه منطقه‌ای را ببینید |
| ریسک گیاه‌سوزی | روی برگ و گل لطیف، در زمان و دوز نامناسب می‌تواند بالا باشد | در دوز صحیح، معمولاً قابل‌مدیریت‌تر روی شاخ و برگ است | روی بافت‌های خیلی جوان، در هر دو احتیاط لازم است |
| قیمت نسبی | گاهی بالاتر، اما با پوشش قوی و نیاز به تکرار کمتر | معمولاً اقتصادی و متنوع‌تر | قیمت را بر اساس هزینه هر هکتار در کل فصل بسنجید |
سخن پایانی
استفاده از بردوفیکس برای سمپاشی‌های زمستانه، در اواخر پاییز یا اوایل بهار و زمانی که تنه و شاخه‌ها بدون برگ هستند، طبیعی‌تر است؛ چرا که هم‌زمان نقش پاک‌سازی سطحی و ایجاد یک پوشش محافظ اولیه را بازی می‌کند. در عوض، وقتی بحث سمپاشی روی شاخ و برگ در حال رشد در طول فصل مطرح است، بسته به نوع محصول، حساسیت گیاه و توصیه روی برچسب، اکسی کلرور مس می‌تواند گزینه مناسب‌تری باشد و راحت‌تر در برنامه‌های پیشگیرانه وسط فصل جا بگیرد. در نهایت، انتخاب میان این دو فقط با دانستن تفاوت بردوفیکس و اکسی کلرور مس تمام نمی‌شود. باید نوع محصول، مرحله رشد، شرایط آب‌وهوایی، تعداد دفعات مجاز سمپاشی و نظر کارشناس گیاه‌پزشک هم هم‌زمان در نظر گرفته شود.
منبع +
بله! در بسیاری از برنامه‌های حرفه‌ای، از بردوفیکس برای سمپاشی‌های زمستانه و از اکسی کلرور مس برای سمپاشی‌های پیشگیرانه در طول فصل استفاده می‌شود. نکته مهم این است که فاصله‌ها و تعداد دفعات مصرف مس از حد مجاز عبور نکند.
مس در خاک تجزیه نمی‌شود و با مصرف مکرر می‌تواند در لایه سطحی خاک تجمع پیدا کند. در مقالات علمی اشاره شده که غلظت‌های بالای مس، ممکن است به ریزجانداران مفید خاک و حتی ریشه گیاه آسیب برساند و تعادل زیستی خاک را بر هم بزند. به‌همین دلیل توصیه می‌شود تعداد دفعات مصرف سالانه محدود باشد، دوز از مقادیری که روی برچسب نوشته شده بالاتر نرود و در کنار سموم مسی، از قارچ‌کش‌های گروه‌های دیگر هم استفاده شود تا هم فشار مس بر محیط کمتر شود و هم خطر ایجاد مقاومت در پاتوژن‌ها کاهش پیدا کند.
